Uygarlığın Beşiği Anadolu

Binlerce yıllık kültürel zenginliğe ve çeşitliliğe sahip Anadolu toprakları, alkollü içeceklerin ve içki kültürünün ilk ortaya çıktığı yer olarak biliniyor. Asmanın anavatanı Anadolu Dicle-Fırat ve Mezopotamya havzaları, aynı zamanda ilk şarap üretiminin yapıldığı bölge olarak gösteriliyor. Alacahöyük kazılarında bulunan Hititlere ait som altın şarap tası, Yozgat ve Konya’da bulunan şarap kadehleri ve bereket tanrısı ile ilgili bulgular, Anadolu’daki içki kültürünün M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzandığını gösteriyor. Anadolu topraklarında hayat bulan alkollü içecekler dünyanın diğer bölgelerine yayılırken yeni üretim teknikleriyle de çeşitlenmiş. Adına bir dönem “hayat suyu” denilen damıtılmış alkol hekimlikte kullanılırken, damıtılmış alkolden içecekler Avrupa’da yaygınlaşmaya, alkol de 13. yüzyılla birlikte ticari değer kazanmaya başlamış.

Evliya Çelebi, seyahatnamesinde bugünkü İstanbul Galata’da 100 civarında içki imalathanesinden bahsederek “diyar-ı rum-u gezdim, tarçınlı, naneli, ballı ve muzlu rakılar içtim” diye yazıyor. Araştırmalara göre Anadolu topraklarında üretilen ve Türk Rakısı olarak bilinen içki en az 300 yıllık bir geçmişe sahip. Osmanlı döneminde alkollü içkiler, vergi düzenlemeleri açısından genellikle tütün mamülleriyle benzer uygulamalara tabi tutulmuşlar ve mali krizlerde ya da borç ödemelerinde sıkça başvurulan bir gelir kaynağı olmuşlar. Alkollü içkilerden alınan vergiler sonraları dış borçları karşılamaya tahsis edilmiş ve Duyun-i Umumiye’ye devredilmiş.

Cumhuriyet ve Tekel Dönemine Geçiş

Cumhuriyet’in ilanından sonra Tekel’in işletmesi önce 1926 tarihli bir anlaşma ile Türkiye İş Bankası ve Naçella Organizaçya adlı şirkete, ardından tekrar İspirto ve Meşrubat-ı Külliye İnhisarı’na verilmiş. Maliye Bakanlığı’nın yönettiği inhisar idarelerinin 1931 yılında kurulan Gümrük ve İnhisarlar Vekaleti’ne devrinin ardından ise içki üretiminin Tekel Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmesi dönemi başlamış.

2001 yılında özelleştirme programına alınan ve bu amaçla 2003 yılında yeniden yapılandırılan Tekel, beş iş ünitesine ayrılmıştı. Bu dönemde Alkollü İçkiler Sanayii Müessesesi de tüm hak ve yükümlülükleriyle birlikte Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi’ne dönüştürüldü. Söz konusu şirketin 27 Şubat 2004 tarihli devir sözleşmesi ile özelleştirilmesinin ardından da alkollü içkilerde devlet tekeli dönemi sona ermiş oldu.


Kronoloji

1792 Rakı, şarap ve benzeri içkilerden alınan vergiler İrad-ı Cedid hazinesi gelirleri arasına alındı.
1859 Alkollü içkilerden alınan çeşitli vergiler “Rusumu Müştemia” adı altında toplandı.
1905 Bomonti Bira Şirketi’nin kuruluşu.
1908 Nektar Bira Şirketi’nın kuruluşu.
1911 Milli Bira Fabrikası Osmanlı Anonim Şirketi’nin kuruluşu ve Bomonti Bira Şirketi’nin İzmir’de Aydın Bira Fabrikası’nı açılışı.
1923 İstanbul Paşabahçe İçki Fabrikası’nda Hasan Hulki Bey tarafından özel bir işletme olarak rakı üretimine başlanması.
1926 Alkollü içkilerde devlet tekelinin uygulamaya girişi.
1930 Tekel’in likör ve kanyak üretimine başlaması. Likör 1931, kanyak ise 1935 yılında piyasaya verildi.1922 yılında rakı imalathanesi olarak kurulan Gaziantep İçki Fabrikası’nın Tekel tarafından satın alınışı.Hasan Hulki Bey’den satın alıan İstanbul Paşabahçe İçki Fabrikası’nda Tekel’in üretime başlaması.
1931 Tekirdağ Şarap Fabrikası’nın kuruluşu.
1932 Tekel idarelerinin Gümrük Bakanlığı’na devri.
1934 Ankara Bira Fabrikası üretime geçti.
1940 Bomonti Bira Fabrikası ve Aydın Bira Fabrikası Tekel tarafından alındı.
1942 Elazığ şarap deneme evi açıldı.
1944 Kırıkkale Şarap Fabrikası şarap deneme evi olarak açıldı.
1962 Çanakkale Şarap ve Kanyak Fabrikası kuruldu. Kıbrıs’ta Tekel’in ortaklığı olarak Kıbrıs Türk Alkollü İçki ve Şarap Endüstrisi Şirketi (TAŞEL) kuruldu.
1963 Tekel viski üretimine başladı.
1972 Yozgat Bira Fabrikası kuruldu.
1975 Bilecik Şarap Evi Fabrika’ya dönüştürüldü.
1992 Nevşehir İçki Fabrikası açıldı.
2003 Tekel’in alkollü içkiler bölümü özelleştirildi.
2004 Mey İçki Sanayi Tic. A.Ş. kuruldu ve faaliyete geçti.
2006 2006 Mey İçki hisseleri çoğunluğu Texas Pacific Group’a devredildi.
 
 
 
Mey İçki Sanayi ve Tic. A.Ş | Copyright © 2005